We’ll be back.
René
aanhetwoord.com

Hoe heb je leren schrijven?
‘Door naar artikelen te kijken die ik goed vond. Voordat ik begreep hoe je een artikel schrijft, kon ik wel aanwijzen welke verhalen ik goed vond. Maar ik kon niet uitleggen waarom ik het ene beter vond dan het andere. Om daarachter te komen heb ik vele pagina’s uit Wired en The New Yorker uitgeplozen. Wat doen ze? Hoe bouwen ze een tekst op? Hoe eindigen ze? Ik leerde de technieken achter een goed artikel begrijpen en dat heeft me erg geholpen.

Daarnaast ik heb leren schrijven door het veel te doen. Mijn weblog is daarvoor een goede stok achter de deur. Het dwingt me om regelmatig te schrijven. Ook als ik even minder werk heb.’

Je hebt zelf ook voor Wired geschreven. Hoe heb je daar hun een voet tussen de deur gekregen?
‘Door de eindredacteur op een lunch te trakteren. Tijdens mijn sabbatical verbleef ik een periode in San Fransisco. En daar zit de redactie van Wired. Ik besloot die kans te benutten door contact met de redactie te zoeken. Kort daarna had ik mijn eerste klus te pakken. Het blad is erg bekend in de technische industrie waarvoor ik veel schrijf. Het is dan mooi om een paar Wiredverhalen op je naam te hebben staan.’

Voor PC Pilot schreef je een artikel over je ervaringen in de Space Shuttle Simulator van Nasa. Hoe heb je dat weten te regelen?
‘Ik ben piloot en wilde dolgraag een keer in de Space Shuttle Simulator van Nasa vliegen en daar een verhaal over schrijven. Toen ik Nasa daarover benaderde, antwoordde ze dat ik alleen welkom was met een concrete opdracht van een tijdschrift. Vervolgens ben ik als een gek met bladen gaan bellen. PC Pilot toonde interesse en een paar dagen later vloog ik op eigen kosten naar Houston om daar in de Space Shuttle Simulator te vliegen. Precies wat ik wilde. Dat het me veel meer geld kostte dan het uiteindelijke artikel me zou opleveren, was onbelangrijk. Ik geloof dat wanneer je doet wat je graag wilt, het vroeg of laat geld oplevert.’

Welke keuzes hebben je in je carrière het meest geholpen?
‘Financieel gezien de beslissing om niet over, maar voor bedrijven te schrijven. Als tekstschrijver en bedrijfsjournalist verdien ik soms vier keer meer dan ik deed als freelance journalist terwijl ik, in mijn ogen, precies hetzelfde werk doe. Namelijk interviewen, researchen en helder schrijven.

Een tweede beslissing is het vinden van een testlezer. Ik schrijf sneller nu ik weet dat mijn teksten kritisch door een ander worden nagekeken, voordat ik ze bij mijn opdrachtgever inlever. Jezelf al tijdens het schrijven corrigeren is namelijk killing voor je productiviteit. Een testlezer, die je makkelijk via Google kunt vinden, moet je ook betalen, maar het betaalt zich absoluut terug. Ik ben nu drie keer zo productief.

Wat me ook geholpen heeft, is het stopzetten van samenwerkingen waarbij ik me niet prettig voelde. Dat is een paar keer gebeurd en was zeker de eerste keer even slikken. Maar uiteindelijk heeft het me elke keer meer werk opgeleverd. Door een grens te trekken, laat je aan jezelf en anderen zien waarvoor je staat. Dat geeft zelfvertrouwen. Als je jezelf bent, ben je, denk ik, op je sterkst.’

Hoe schrijf je?

‘Op mijn werkkamer staan twee gigantische beeldschermen. En die kan ik iedereen aanraden. Op het ene beeldscherm staan mijn aantekeningen, op de andere de tekst waaraan ik werk. Zo houd ik prachtig het overzicht. Als ik me moeilijk kan concentreren, zet ik een Noise Reduction koptelefoon op. Zonder muziek, haha. De koptelefoon zorgt ervoor dat ik geen omgevingsgeluiden hoor waardoor ik me beter kan concentreren.

Tijdens het schrijven sla ik meerdere versies van een tekst apart op. Zo kan ik makkelijk terugbladeren om te zien wat ik veranderd heb. Dat komt goed van pas als ik een verkeerde weg ben ingeslagen. De testlezer waarover ik vertelde, geeft me veel rust. Ik schrijf wat ik wil en maak me niet druk om foutjes. Schrijven en herschrijven blijven gescheiden en dat werkt bijzonder prettig.’

Hoe kom je aan voldoende werk?

‘Veel gaat via via, maar mijn weblog www.badlanguage.net heeft me ook geholpen. In januari 2006 besloot ik een weblog op te zetten met daarop mijn ideeën, ervaringen en tips als freelance tekstschrijver/journalist. Het was vooral een marketing oefening. En het bleek aan te slaan. Mijn post ‘How I trained myself to get up earlier in the morning’ werd in de eerste maand door 50.000 mensen gelezen.

Aansluitend bij mijn weblog besloot ik gratis seminars te geven. Ik leg daarin uit hoe je als bedrijf succesvoller kunt omgaan met teksten. Tijdens mijn presentatie laat ik zien hoe ik werk. Bedrijven die daar enthousiast van worden, vragen regelmatig of ik voor ze wil schrijven. De seminars leveren me op die manier altijd werk op.

Ik geloof dat wanneer je iets goeds weggeeft, je vanzelf iets waardevols terugkrijgt. Mijn onlangs geschreven boek 30 Days to Better Business Writing bied ik daarom ook kosteloos aan op mijn weblog. Zo hoop ik zoveel mogelijk mensen te bereiken. Wat er vervolgens uit voort komt, merk ik vanzelf. Ik vertrouw erop dat het iets goeds is.’

Matthew Stibbe is o.a. hoofdredacteur van tekstbureau Articulate Marketing en redacteur voor Golf Hotel Whiskey, een gratis online magazine voor piloten.

Matthews blog Bad Language:
http://www.badlanguage.net

30 Days to Better Business Writing kun je hier lezen:
http://www.badlanguage.net/ebook

- Bedenk ideeën terwijl je je verveelt tijdens een kerstdiner.
- Help redacties uit de brand die door de vele vakantiedagen achterlopen met hun planning.

Sue’s hele verhaal is te lezen op haar blog: http://freelancingfornewspapers.blogspot.com/2009/12/holidays-offer-freelance-opportunities.html
PS: mooie foto, he?

Dit is geen bundeling van de mooiste plekken ter wereld, maar een verzameling rampverhalen waarin medewerkers van de Lonely Planet terugdenken aan de keren dat ze ver van huis jammerde om hun lieve moeder. Beroofd, doodziek, verdwaald, gebeten, van boort geslagen of gewoon zo stom om alle waardevolle spullen in een Chinese bus te laten liggen. 56 auteurs zijn zo sportief om hun drama’s met je te delen. Al na vier dramaverhalen begint het werken voor Lonely Planet wat glans te verliezen.

Strak schema
Wat daarnaast opvalt tijdens het lezen van deze vermakelijke verhalen is de strakke planning waaraan de redacteur zich moeten houden. Niks luieren op een strandje, maar tot het uur strak geplande reisschema’s om alles zo efficiënt mogelijk te houden. Al met al dus net een gewone baan.

Eisenpakket
Toch nog vastberaden om een voet tussen de deur te krijgen bij reisinstituut Lonely Planet? (Je bent niet de enige. Vorige jaar kregen ze meer dan 1000 aanmeldingen). Op www.lonelyplanet.com/jobs  vind je een eisenpakket waaraan nieuwe medewerkers moeten voldoen. Plus het ontnuchterende bericht dat ze voorlopig echt niemand nodig hebben. Stuur een kaartje vanuit je eerste verre bestemming, als het jou toch is gelukt, ok?

U bent inmiddels 65. Waarom bent u nog zo druk?
‘Omdat ik het nog steeds hartstikke leuk vind om te werken. Ik ben absoluut niet van plan om met pensioen te gaan. Ik wil in het harnas sterven, doodvallen op mijn laptop, dat lijkt me mooi. Twee jaar geleden ben ik bijna neergestort met een vliegtuig. Ik was op weg naar de Kaukasus en in de buurt van Georgië kreeg ons vliegtuig problemen. Ik was totaal relaxed onder die dreigende situatie. Het leek me namelijk een mooi eind; Haasbroek neergestort op weg naar Kaukasus.’‘Het past bij mijn idee van journalistiek. Ik vind journalistiek iets wat je van nature in je moet hebben. De beste journalisten hebben een mooi verhaal over hoe ze het vak zijn ingerold. Het plaatje klopt. Een twijfelende student die bij gebrek aan beter voor een studie journalistiek heeft gekozen, is geen echte journalist.’

Uw loopbaan begint ook met een mooi verhaal?
‘Ja, ik ben het vak ingerold via de misdaad. Mijn buurjongen was een grote crimineel, maar ook een briljante jongen die voor Het Parool schreef. Ik trok veel met hem op. Via hem kon ik aan de slag bij de krant. Dat was in 1966. De School voor Journalistiek bestond nog niet, ik ben dus een autodidact. En ik leer nog steeds.’

Wat heeft u onlangs nog geleerd?
‘Dat je journalistiek ook goed vanuit een andere context kunt bedrijven. Daar kwam ik o.a. achter na het lezen van Rob Wijnbergs boek Nietzsche en Kant lezen de krant. Daarin bekijkt Wijnberg de journalistiek vanuit de ogen van filosofen. Dat was een eyeopener voor mij. Ik ontdekte door dat boek dat je met totaal andere verhalen thuis kunt komen wanneer je dingen bewust niet als journalist benadert. Deels had ik dat zelf ook al ondervonden. Zo heb ik een tijd een café gehad, Club Math. De meeste gasten in Club Math wisten niet dat ik ook journalist ben. Ze vertelden me de mooiste verhalen. Dat hadden ze nooit gedaan als ze op de hoogte waren geweest van mijn achtergrond.’

Maar hoe kun je die informatie vervolgens toch als journalist gebruiken zonder iemands vertrouwen te schaden?
‘Dat hangt helemaal af van de manier waarop je het vervolgens opschrijft. Je kunt natuurlijk namen veranderen, maar je kunt het ook gewoon netjes vragen aan de mensen waarover je wilt schrijven. Daar is altijd wel een mouw aan te passen. Het gaat erom dat je elke situatie waarin je belandt kunt beschouwen als research. Later kun je dan bepalen wat je ermee wilt doen.’

U geeft ook les aan de Universiteit van Amsterdam. Wat leert u uw studenten?
‘Onder andere dat de verhalen op straat liggen. Ik geef ze bijvoorbeeld de opdracht om nieuwsbeelden te maken met hun mobiele telefoon. Ze krijgen een uur om met nieuwswaardige beelden terug te komen. En wie niet gelooft dat dit kan, mag met mij mee. Dan laat ik zien dat je vanzelf verhalen tegenkomt, als je goed om je heen kijkt en met mensen praat.’

Hoe kiest u, als er zoveel verhalen voor het oprapen liggen, het verhaal waarover u wilt schrijven?
‘Ik ga daar heel speels mee om. En dan komen er vanzelf dingen op mijn pad die ik zo leuk vind dat ik er iets mee wil doen. Zo heb ik een invalide vriend die erg gelovig is. Hij wilde met mij naar Lourdes om mij daar te bekeren. Op zo’n moment zie ik meteen een goed verhaal ontstaan: invalide gelovige wil ongelovige vriend bekeren in Lourdes. Ik heb het NRC Handelsblad gemaild met, heel kort, de vraag of ze een verslag van die reis wilden. En dat wilden ze. Niet omdat ik Nico Haasbroek ben en enigszins bekend, zoals een student van me veronderstelde, maar omdat het een goed verhaal is. Kort geleden stond het verhaal in de krant. Undercover Pelgrim heette het.’

En van dat soort verhalen kunt u leven?
‘Ik heb er volgens mij een boekenbon voor gekregen. En dat vind ik prima. Kijk, van zulke klussen alleen kun je niet bestaan. Het gaat erom dat je bezig bent en blijft. Zo word je gezien en ontstaan vanzelf nieuwe kansen. Zo werd ik naar aanleiding van Undercover Pelgrim door televisieprogramma’s benaderd. Ze vroegen of ik meer over mijn reis wilde komen vertellen. En van daaruit kun je weer gevraagd worden als spreker voor een congres waarvoor je € 5000,- betaald krijgt. Dat zeg ik niet om op te scheppen, maar om aan te geven hoe zo’n mechanisme werkt. Het een leidt tot het ander.’‘Via exposure ontstaan de gekste dingen. Zorg dus voor voldoende exposure. Dan zul je zien dat je vanzelf kansen krijgt. In het verlengde daarvan kun je ook kansen creëren. Begin een briefwisseling met een gedetineerde of vraag elk jaar een visum aan voor een land dat nu geen visa uitgeeft. Op een dag kan de situatie opeens veranderen waardoor jij als eerste bij een goed verhaal kunt zijn. Je moet dingen heel simpel maken en dan gewoon doen.’

U was van 1997 tot 2002 hoofdredacteur bij de NOS. Na vijf jaar bent u met onenigheid opgestapt. Welke les heeft u uit die periode getrokken?
‘Hoe moeilijk het is om een grote organisatie permanent tot goede prestaties aan te zetten. Daarover is allemaal managementliteratuur geschreven, hoor. Dat zijn gewoon processen. Mensen willen altijd dat je het anders doet dan je voorganger. In de beginjaren krijg je een kans. Daarna hebben ze het door, beginnen ze het irritant te vinden en gaan ze tegenwerken. Maar dat wist ik niet toen ik eraan begon.’

U bent bij de NOS vertrokken vanwege een ‘verschil van taakopvatting binnen de hoofdredactie’, zo luidde destijds het persbericht. Overschaduwt deze periode en uw vroegtijdige vertrek de rest van uw veelzijdige CV? Eens hoofdredacteur NOS, altijd hoofdredacteur NOS?
‘Nee. Daar moet je de betrekkelijkheid van in kunnen zien. Ik ben bezig met omroepen in andere landen en dat kan ik doen vanwege mijn ervaringen bij de NOS. Het strekt veel verder dan je denkt. Ik doe veel met wat ik bij de NOS geleerd heb, maar niet alles is even zichtbaar. Dat geeft niet. Als ik iemand op een of andere manier inspireer of enthousiasmeer met de dingen die ik zeg, schrijf of doe, heb ik mijn doel bereikt.’

Uit welk onderdeel van je werk haal je de meeste voldoening?
‘De modebeurzen. Twee keer per jaar vinden de Bread & Butter beurzen plaats. Dat zijn buitenlandse beurzen waar echt iedereen uit de modewereld te vinden is. Alle nieuwe contacten en ideeën doe ik daar op. Na een Bread & Butter hebben we als redactie voor een half jaar onderwerpen. Ik ben ook verantwoordelijk voor twee jeanspecials die we jaarlijks rondom de beurs uitgeven. Daarmee begint alle voorpret. Als ik eenmaal op de beurs loop en terug zie waarover we hebben geschreven, krijg ik het gevoel dat ik in mijn werk terug krijg wat ik erin steek.’

Zelfs na twaalf keer blijft die beurs boeien?
‘Ja, absoluut. Mode verandert steeds, daar is het mode voor. Het is steeds in ontwikkeling en dus is er steeds volop nieuws. Elk seizoen is het afwachten wat er gaat gebeuren. Ik bespreek ontwikkelingen altijd met mijn trendwatcher en ik vind het steeds weer spannend om daarheen te gaan. Ik ben steeds weer benieuwd wat hij nu weer gaat zeggen. Die nieuwsgierigheid en spanning blijft. Ook na zes jaar. Maar daarvoor moet je wel echt geïnteresseerd zijn in mode. Anders ben je zo uitgekeken.’

En de lezers? Hoe zorg je ervoor dat je, los van de trends, als blad blijft verrassen?
‘Door te proberen om steeds iets origineels te bedenken. En dat kunnen best dingen zijn die andere bladen ook toepassen. De Nederlandse modewereld is net een dorp, het ons-kent-ons-gehalte is erg hoog. Ideeën als een gasthoofdredacteur of een doorgeefinterview passen prima in Textilia.’

Krijgen jullie veel reacties van lezers?
‘Ja, de mensen waarover we schrijven zijn ook onze lezers. Als er iets niet klopt, hoor je dat dus meteen. Dat maakt het werken voor een vakblad soms lastiger dan mensen denken. Maar wanneer het wel lukt om een goed idee goed uit te werken, krijgen we ook veel positieve reacties. En dat geeft dan weer een kick.’

In welke mate haal je voldoening uit het schrijven?
‘Schrijven is ook belangrijk. Dat was voor mij de reden om voor de School voor Journalistiek te kiezen. Als klein meisje maakte ik al hele tijdschriften. Maar het gaat om het totaalplaatje. Ik schrijf het liefst over onderwerpen die dicht bij mezelf staan. Zo was het ook bij mijn eerste stage bij het Leidsch Dagblad. Ik woonde in het gebied waarover ik schreef en al dat plaatselijke nieuws had direct betrekking op mij. Dingen die ik op verjaardagen hoorde, kon ik gebruiken voor de krant. De binnenstad, daarentegen, intereseerde me totaal niet. En dat terwijl de stadsredactie de meest gewilde redactie was om voor te schrijven, haha. Mode houdt me ook in mijn vrije tijd bezig en die feeling heb ik nodig om goed te kunnen werken. Het is misschien een luxe om over je eigen interesses te kunnen schrijven, maar ik heb het nodig. Alleen dan krijg ik er energie van.’

Waarin verschilt de Rosita die in 2002 bij Textilia begon van de Rosita van nu?
‘Ik weet nu natuurlijk meer over mode dan toen ik begon. Dat heeft me zekerder gemaakt. Het komt soms voor dat adverteerders boos opbellen, omdat ze het oneens zijn met iets in het blad. Vroeger kon ik daar een dag van in de war zijn. Nu trek ik het me niet meer persoonlijk aan en leg ik uit dat ze maar een advertentie moeten plaatsen als ze hun eigen verhaal in het blad willen hebben. Ik ben ook zakelijker geworden. In het begin stapte ik overal onbevangen en gezellig op af. Mijn hoofdredacteur vond dat ook mijn kracht, omdat ik zodoende makkelijker dingen los kreeg bij mensen. Maar die onbevangenheid is er een beetje af. Dat heeft vast te maken met ouder worden. Ik ben wat gereserveerder en het hoeft niet altijd gezellig te zijn. Ik vind de mensen in de modebranche heel leuk, maar ik vind het ook leuk om na een dag werken weer naar huis te gaan.’

Welke dingen heb je moeten leren toen je bij Textilia begon. En wie heeft je dit geleerd?
‘Invalshoeken verzinnen die interessant zijn voor de doelgroep. Ik moest echt leren om de vertaalslag naar de lezer te maken. Textilia is bedoeld voor mensen met kennis van mode. Een onderwerp mag dus niet te algemeen zijn. Mijn toenmalige hoofdredacteur Nancy Berendsen heeft me daarin goed gecoacht. Van haar heb ik ook geleerd om wat relaxter te doen. Vooral tijdens modebeurzen ging ik in het begin door tot ik bijna flauwviel. Ik dacht dat ik iedereen moest spreken en niets mocht missen. Nancy leerde me om zo’n beurs in perspectief te zien waardoor ik besefte dat de wereld niet vergaat als ik een keer iets oversla.’

Is je schrijfstijl ook ontwikkeld?
‘Ja, ik schrijf van mezelf best zakelijk. Dat mocht allemaal wel iets losser en dat heb ik geleerd tijdens een cursus Creatief Schrijven. Daar leerde ik dat niet elk woord in een tekst informatief hoeft te zijn. Het mag ook leuk of sfeervol zijn. Om te oefenen schreef ik berichtjes over bijzaken op mijn hyves-profiel. Het weblog dat we op onze site hadden, was voor mij ook een goede oefening om los te schrijven. Daar mocht het allemaal wat uitdagender en leuker dan in het blad. Nu ik iets losser ben gaan schrijven, let ik tijdens interviews ook meer op sfeer en bijzaken. Een pand of de manier waarop iemand met personeel omgaat, kan ook veel over een bedrijf of persoon zeggen.’

Wanneer vind jij een artikel goed?
‘Het moet vlot geschreven zijn, personen moeten tot leven komen en je moet de sfeer kunnen proeven, zonder dat dit er te dik bovenop ligt. Bij de beste artikelen zit sfeer en vaart tussen de regels. Bij een interview houd ik ervan als het een eerlijk, open en sfeervol gesprek is, zonder teveel pr-praat.’

Kleding is in jouw branche het onderwerp van gesprek. Heeft dat invloed op je eigen kledingkeuze?
‘Ja, ik denk altijd bewust over na. Op een beurs, bijvoorbeeld, moet kleding natuurlijk praktisch zijn. Maar ik zorg er ook voor dat ik me wat terughoudend kleed. De nadruk moet niet op mij liggen, het gaat immers niet om mij. En als ik iemand van bijvoorbeeld G-star interview, doe ik dat niet in een G-starbroek. Liever trek ik een broek van de concurrent aan om de geïnterviewde uit de tent te lokken. In de modewereld zien ze meteen wat je aan hebt. Die reacties zijn soms leuk voor in het verhaal.’

Hoe maak je notities tijdens het interviewen?
‘Ik heb nooit met bandjes gewerkt. Het uitwerken duurde me te lang en je moet altijd maar hopen dat je geen uur ruis hebt opgenomen. Lange tijd schreef ik mee, maar nu tik ik meteen mee op een laptop.’

Hoe is dat ontstaan?
‘Ik ben ermee begonnen tijdens het telefonisch interviewen. We werken op de redactie met headsets en dan heb je tijdens het bellen twee handen vrij. Die ben ik gaan gebruiken om meteen mee te tikken. Dat beviel zo goed, dat ik het nu ook tijdens face-to-face-gesprekken doe. Sommige geïnterviewden kijken raar op als ik mijn laptop openklap, maar het werkt uitstekend. Ik heb mijn aantekeningen meteen digitaal en kan het zo heel snel uitwerken. Een interview waar collega’s een halve dag over doen, omdat ze het hele gesprek moeten afluisteren, heb ik in anderhalf uur af.’

Laat je je artikelen voor publicatie aan geïnterviewden lezen?
‘Ja, zeker als ze erom vragen en tegenwoordig gebeurt dan bijna standaard. Ik zeg er altijd bij dat ze alleen op feitelijke onjuistheden mogen reageren. Soms krijg ik dan alsnog compleet herschreven artikelen terug, maar dan mail ik gewoon terug dat ik de wijzigingen niet kan vinden. Het is een spelletje en waarbij je soms een compromis sluit. Maar uiteindelijk ben en blijf ik de journalist.’

Waar zien we je over vijf jaar? Rosita van der Kwaak, hoofdredacteur Textilia?
‘Nee, het hoofdredacteurschap trekt mij niet zo. Het lijkt me niet echt leuk om bezig te zijn met de financiën en het managen van een blad. En ik ben sinds kort moeder waardoor ik niet meer dan vier dagen per week wil werken. Als hoofdredacteur kan dat eigenlijk niet. Wat ik dan over vijf jaar doe? Ik weet ik niet precies. Misschien werk ik nog bij Textilia. Misschien ben ik wel freelancer voor verschillende bladen. Columnist lijkt me ook leuk en ik zou ook een boek willen schrijven. En ik geloof erg dat online journalistiek de toekomst heeft, dus het kan ook zijn dat ik daar in verder ga. Ik zie wel.’Site: www.textilia.nl

Maar die invalshoeken worden toch gewoon bepaald door de organisatie van de persreizen waar je onderdeel van uitmaakt?
‘Ik ga bijna nooit mee met persreizen. We krijgen bij Zin en Felderhof zo’n honderd aanbiedingen per jaar, maar we selecteren altijd alleen dat wat echt leuk, echt bijzonder of echt verrassend is. En dan bel ik op om te zeggen dat ik niet meewil met het reguliere programma. Waarom niet? Omdat die trips niet representatief zijn. Je scheurt dan in een uur langs alle hotspots terwijl een vakantieganger dat nooit op die manier zal doen. Ik trek dus mijn eigen plan en bedenk, soms ter plekke, mijn invalshoeken.’

Hoe maak je aantekeningen op reis?
‘Ik houd een dagboek bij met de bestemming als onderwerp. Interviews neem ik op tape op en ik heb altijd een kladblokje bij me. Ik verzamel ondertussen alle folders en boekjes die ik tegenkom. Al die informatie stop ik in een plastic tasje en zo organiseer ik mijn reizen. Ik heb wel honderd tasjes staan, allemaal van een andere bestemming.’

En hoe werk je een tasje uit tot een prijswaardig verhaal?
‘Ik laat een verhaal altijd bezinken. Minimaal een week, maar vaak ook langer. Soms schrijf ik een verhaal zes maanden na thuiskomst. Ik begin door mijn tasje van het desbetreffende land erbij te pakken. Vervolgens ga ik weer door alle aantekeningen en andere verzamelde bladen, folders, briefjes en foto’s heen. Ik maak een collage van die informatie, maar begin dan meestal nog niet met schrijven. Ik ben een Deadline Pusher, dus ik stel het echte schrijven nogal eens uit. Ik broed ondertussen wel op het verhaal en denk na over wat ik wil vertellen en hoe ik dat het beste kan doen. Dat denken gebeurt overal en zo kan het gebeuren dat ik in de auto zit en opeens de kop en intro bedenk.’

Hoe schrijf je?
‘Ik begin met de kop en intro, daarna schrijf ik alles op wat ik wil zeggen. Dan eindig ik altijd met veel te veel woorden. Door te schrappen, maak ik het verhaal korter en spannender. Ik houd daarbij steeds in mijn achterhoofd wat ik nu precies wil vertellen. Het uitschrijven van de eerste versie kost me zo’n zes uur en ik wil dat altijd het liefst in één keer doen. Als dat eenmaal is gebeurd en ik weet dat het verhaal staat, laat ik het liggen om er de volgende dag met een frisse blik naar te kijken. Dat maakt het schrappen ook makkelijker, omdat ik dan meer afstand heb en beter kan zien wat overbodig is. Het opnieuw wegdromen en herbeleven tijdens het uitwerken, het schrijven en schrappen, vind ik het leukst aan het maken van reisverhalen.’

Zes uur aan een stuk doorwerken, dat lijkt me als hoofdredacteur van twee bladen lastig in te plannen.
‘Klopt, daarom schrijf ik meestal in het weekend. Dat betekent wel dat ik een gebroken weekend heb, maar dat is nu eenmaal de prijs die ik betaal voor het maken van reisverhalen. Toch zit ik ook veel te dralen, hoor, als ik moet schrijven. Dan weet ik dat ik het af moet maken, maar begin ik toch niet. Ook omdat ik weet dat als ik eenmaal begin, ik niet meer kan en wil stoppen. Dat vooruitschuiven gaat nooit over, ook al is het zonde van mijn tijd. Maar misschien is het ook wel ergens goed voor. Misschien is het wel nodig om het verhaal te laten rijpen.’

Zit je wel eens vast in een verhaal?
‘Zelden. En als het gebeurt, komt het omdat ik steeds word onderbroken. Zo herinner ik me een verhaal over Zuid-Afrika. Ik kreeg het niet geschreven. Het lukte niet. Ik heb toch iets ingeleverd, ook al was ik niet tevreden. Achteraf kwam het doordat ik veel te druk was. Ik kon geen tijd vinden om er echt lang aan te zitten en schreef dus steeds een uurtje, wanneer dat kon. Toen ik, later, wel de rust had om alles te overzien, zag ik pas wat ik had moeten doen om het verhaal goed te vertellen. Stom, stom, stom. Maar ik heb er wel van geleerd dat je echt de tijd moet nemen om stil te staan bij een verhaal, wil je het goed vertellen.’

Waaraan voldoet een goed reisverhaal?
‘Het moet duidelijk zijn dat er is nagedacht over de manier waarop je een veelheid aan indrukken wilt presenteren. Dus niet ‘en toen, en toen, en toen’. Er moet logica in de opbouw zitten. Daarnaast vind ik het belangrijk dat het een positief verhaal is. Je moet als lezer zin krijgen om naar die plek te gaan waarover je leest. Natuurlijk zal het bij veel mensen alleen bij dromen blijven, maar juist daarom moet de lezer de reis in zijn hoofd kunnen beleven. Is een reis niet leuk of niet bijzonder? Schrijf er dan niet over. Wat heb ik aan een zuur verhaal? In een column kan ik daar nog om lachen, maar in een reisverhaal vind ik dat niet gepast.’

Hoe zorg je er als (reis)journalist voor dat je thuiskomt met die informatie die verrast of overtuigt?
‘Door door te zetten. Een goed verhaal komt niet vanzelf. Er zijn journalisten die gewoon goed kunnen schrijven, maar verder geen moeite doen. Dat haat ik. Je moet willen verrassen, je moet willen werken. Als je de informatie niet krijgt die je nodig hebt, zoek je verder, net zolang tot je het hebt. Ik heb tijdens een reis in Nieuw-Zeeland het hotelpersoneel om hulp gevraagd, omdat ik een Maori zocht met een geheel, traditioneel getatoeëerd gezicht. En die vond ik. Dat is geen toeval, maar het resultaat van gefocused zoeken naar iets waarvan je weet dat het bestaat.’

Hard werken in ver land waar anderen vakantie te vieren. Hoe zorg je ervoor dat je dan toch geniet?
‘Allereerst door te beseffen dat het maken van een reisverhaal iets anders is dan vakantie vieren. Het is werk en soms gaat er daardoor veel langs je heen. Maar dat hoeft niet te betekenen dat je er niet van kunt genieten. Soms zit ik op een terrasje, in het buitenland, me bewust te zijn van de situatie waarin ik verkeer. Ik zit daar maar mooi wel, op dat terras.’

Is de reisjournalistiek met de jaren veranderd?
‘Ja, de werkdruk is hoger, er is minder tijd om een verhaal te maken en er is minder geld. Vroeger had je grote redacties en kon een journalist vier weken op reportage. Tegenwoordig is het motto vaak: tempo, tempo. Dat komt de kwaliteit vaak niet ten goede. Jammer, want het leven is al zo snel en gejaagd. Het zou fijn zijn om mensen af en toe achterover te laten leunen met een diepgravend verhaal. Maar het snelle werken heeft ook voordelen. Het dwingt journalisten om te kiezen. Niet meer heel San Francisco beschrijven, maar alleen een bepaalde wijk. Het selecteren van de juiste, kleine dingen is ook een sport.’

Hoofdredacteur van twee bladen, winnaar van de Aad Struijs Prijs, regelmatig op reis voor je werk. Staat er verder nog iets op je verlanglijstje?
‘Ja, ik hoop zo’n bijzonder verhaal tegen te komen dat ik er een boek over kan schrijven.’ Ik ben twee keer in m’n leven heel dicht bij echt bijzondere mensen geweest. Ik zie het verhaal, maar heb het nog niet geschreven. Ooit… En ik blijf zoeken. Ik geloof dat er nog genoeg verhalen bestaan die verteld moeten worden.’

Sites:
www.zin.nl/zin
www.felderhof-magazine.nl/home.html

Jij wilde als kleine jongen al muziekjournalist worden?
‘Nee hoor, ik ben al wel van jongs af aan erg geïnteresseerd in muziek, maar het kwam nooit in me op dat je daar je geld mee kon verdienen. Ik heb netjes de bibliotheekacademie gevolgd en belandde op een kantoor. Dat beviel helemaal niet. Werken voor een baas die ook nog van je verwacht dat je tussen negen en vijf aanwezig bent; het was niks voor mij. Ik heb er geen enkel bezwaar tegen om in een drukke periode 70 uur per week te werken, maar wel omdat ík daartoe besloten heb. Uit die onvrede over mijn baan en mijn fascinatie voor muziek, vloeide het idee voort om om freelance over muziek te gaan schrijven.’

En toen?
‘Toen moest ik vanaf nul beginnen. Ik schreef al wel voor een blaadje van een plaatselijk radiostation, maar had verder geen opleiding tot journalist gevolgd. Met vallen en opstaan ben ik begonnen. Een van de eerste bladen waarvoor ik schreef was, jawel, Metalshot. Ik verstuurde mijn artikelen per post en deze werden vervolgens door een licht dyslectische jongen overgetikt. De eindredactie bestond er dus uit dat mijn verhalen met meer fouten geplaatst werden dan in mijn eigen versie stonden.’

Toch ben je niet bij het niveau van Metalshot blijven steken. Hoe ben je verder gekomen?
‘In het begin deed ik dus maar wat, maar ik was wel kritisch op mezelf. Ik wilde echt leren. Wat me enorm geholpen heeft, was mijn beslissing om me bloot te stellen aan een omgeving waar professionele eisen aan mijn verhalen gesteld zouden worden. Via via ben ik zo in 1996 bij het Algemeen Dagblad terechtgekomen. De eerste stukken die ik daar inleverde, kwamen echt vol doorhalingen retour. Zeker in het eerste half jaar was dat doorbijten, maar ik heb daar nooit moeilijk over gedaan. Ik wilde leren.’

En wat heb je geleerd?
‘Onder andere om de lezer meteen bij z’n lurven te grijpen. Bij een verhaal in de krant is het belangrijk dat de lezer bij de eerste zinnen wordt gegrepen. Vaak zit er een crux in een interview, een moment waarom de rest eigenlijk draait. Ik stopte dat vaak in de een-na-laatste alinea, terwijl je er juist mee moet beginnen. Een tweede les was schrappen, hoe moeilijk dat ook is. Sommige journalisten weten heel veel of denken veel te weten. Ze stoppen dat allemaal in een tekst met als resultaat een topzwaar verhaal dat niet leuk is om te lezen. En dat is uiteindelijk toch enorm belangrijk in de muziekjournalistiek: hetgeen je schrijft moet leuk zijn om te lezen.’

Hoe schrap je dan?
‘Ik probeer de situatie terug te halen en ga na wat mij het meest is bijgebleven. Op welk moment in het gesprek veerde ik op? Dat is het meest belangrijk en zo weet ik welke passages wegkunnen.’

Bestaan er manieren om met leuke verhalen thuis te komen?
‘Ja, ik denk het wel. Je kunt een interview gewoon als vraag-antwoord-gesprek opschrijven, maar ik heb ook altijd oog voor de omgeving en de omstandigheden. Ik kom immers back-stage, in hotels en kleedkamers waar de lezer niet komt. Van dat wat daar gebeurt, wil ik iets overbrengen. Hoe zit iemand erbij? Hoe is zijn lichaamstaal? Hoe praat iemand? Een gebeurtenis zegt soms meer dan een heel gesprek. David Coverdale van Whitesnake praat bijvoorbeeld enorm bekakt, terwijl hij een heel gewone jongen is. Een gewone jongen die zich aristocraat waant en zo is gaan praten. Dat zegt veel over die man.’

Als popjournalist heb je onherroepelijk te maken met artiesten die al vele malen zijn geïnterviewd. Hoe ga je hiermee om?
‘Soms heb ik geen keuze en moet ik het doen met de situatie zoals die is. Na afloop van Round Table gesprekken (gesprekken waarbij een artiest tegelijk door een aantal andere journalisten interviewt wordt) staat m’n tape regelmatig vol met geneuzel, omdat een Duitse journalist wilde weten in welke toonsoort een B-kantje uit 1967 is opgebouwd. Door tijdens zulke momenten oogcontact te zoeken met de artiest en vragen te stellen die hout snijden, probeer ik er nog iets van te maken. Maar de meeste Round Tables zijn gewoon verschrikkelijk.’

En wat doe je als je de dertiende journalist bent die op een dag een inmiddels vermoeide artiest mag interviewen? Hoe onderscheid je je van die twaalf die je voor waren?
‘Door te laten doorschemeren dat ik mijn huiswerk heb gemaakt. Dat lukt lang niet altijd. Maar als ik laat zien dat ik echt belangstelling heb en letterlijk weet waar iemand vandaan komt, wil dat het ijs nogal eens breken. Dat doe ik niet op een slijmerige manier, ofzo. Ik laat gewoon subtiel blijken dat ik weet wat ze gedaan hebben. Vooral bij oudere artiesten merk ik dat ze het op prijs stellen wanneer ze zien dat ik op de hoogte ben van hun invloeden en eerdere werk. Als ze merken dat hun verhaal in de juiste context valt, vertellen ze vaak veel meer details.’

Dat betekent dus goed voorbereiden?
‘Ja, ik vind voorbereiding erg belangrijk. De mensen die ik interview, zijn vaak al heel lang bezig en ze zijn daar trots op. Ik neem ze daarin serieus. Bij een groot verhaal draai ik dus uren muziek en lees ik veel over desbetreffende artiest of band. Ik probeer niemand te paaien, maar geloof wel in het spreekwoord dat je met honing meer vliegen vangt dan met azijn. Met oprechte belangstelling en goede vragen zijn zelfs de meest lastige artiesten te interviewen.’

Zoals? Welke ontmoeting met schiet er nu direct door je hoofd?
‘Ritchie Blackmore (oud-gitarist van Deep Purple en Rainbow). Hij staat bekend om zijn zwartgallige karakter en zijn talent om met iedereen ruzie te maken. Maar ik beschouw hem ook als één van de beste gitaristen van de wereld, net onder Jimi Hendrix. Hij intrigeerde me enorm en midden jaren negentig kreeg ik daadwerkelijk het aanbod om hem in Duitsland te interviewen. Het gesprek zou aan het begin van de avond plaatsvinden en als Ritchie Blackmore het leuk vond, kon het de hele avond doorgaan. Maar als hij het niks vond, kon het vrij snel weer afgelopen zijn. Toen wist ik dat ik hem moest overdonderen met wat ik van hem weet.’

En toen?
‘Toen heb ik drie dagen in de voorbereiding gestoken. Op zijn nieuwe plaat, uit die tijd, hoorde ik oude rock ’n roll themaatjes die hij ooit, nog onder een andere naam, op een paar singeltjes had gebruikt. Ik heb lijntjes getrokken tussen dat oude en nieuwe werk. Toen ik hem daarmee in de eerste vijf minuten van het gesprek confronteerde, was hij volledig om. We hebben tot diep in de nacht zitten praten en hij heeft zelfs nog een uur gitaar voor me gespeeld. Ik kon hem alles vragen. Met zes kantjes vol vragen heb ik dat dus ook gedaan.’

Hoe kom je op ideeën voor verhalen?
‘Voor een deel ben ik afhankelijk van platen die uitkomen, want dan zijn artiesten bereikbaar voor interviews. Maar ik kom natuurlijk ook zelf op ideeën. Het idee voor mijn boek Vinylfanaten had ik al langer. Vooral omdat ik zelf muziek verzamel, maar ik werd ook geprikkeld door de documentaire Vinyl (waarin filmer Alan Zweig laat zien welke weinig vrolijkmakende invloed verzameldrift kan hebben op platenverzamelaars). Ik realiseerde me na het zien van die film dat de verhalen soms in je eigen omgeving voor het oprapen liggen. Ik kende de gesprekken immers ook van verzamelaars die hun collectie boven hun vriendin verkiezen. Zulke verhalen wilde ik neerzetten en dat mocht best scherp. Het hoefde niet te gezellig te worden. Verder haal ik ook ideeën van internetfora. Je kunt daar goed peilen hoe er over muziek gedacht, geschreven en gepraat wordt. Een erg goede site is www.stevehoffman.tv. Daar wordt op een goed niveau over muziek gesproken. Dat inspireert mij.’

Waar haal je verder je inspiratie vandaan?
‘Uit de Engelse muziekbladen Q, Mojo en Record Collector. Vanaf de cover tot de laatste pagina nodigen ze uit tot het kopen en luisteren van muziek. Je krijgt er echt trek van.’

Is dat ook jouw doel met jouw verhalen?
‘Deels, maar ik wil lezers niet zozeer platen laten kopen. Ik wil ze enthousiast maken. Ik wil de mensen en de muziek waarover ik schrijf tot leven laten komen. Het mooiste vind ik het wanneer iemand na het lezen van mijn artikel, denkt ‘de volgende keer wanneer ik die en die plaat opzet, heeft deze meer diepgang.’ En dan kom ik weer terug op het beschrijven van een situatie, want daardoor komt een artiest vaak mooi tot leven. En daar streef ik naar.’

Je zit inmiddels bijna twintig jaar in het vak. Wat had je twintig jaar geleden willen weten wat je nu weet?
‘Dat het niet allemaal zo keurig en binnen de lijntjes hoeft. Ik heb dit jaar Dave Mustaine van Megadeth geïnterviewd en in dat interview immiteert hij een vrouwelijk geslachtsdeel met een tros bananen. Vroeger had ik dat niet durver te gebruiken, bang om wat mensen ervan zouden denken. Straks vonden ze mij nog een perverseling, ofzo. Nu opende en eindigde ik het artikel met die bananen. Ik ben veel losser en denk vaker ‘Fuck it, ik schrijf het gewoon op.’ Die losheid had ik eerder willen hebben. En ik had eerder willen weten hoe belangrijk een accountant voor je kan zijn.’

Hoe bedoel je?
‘In de eerste jaren deed ik mijn eigen belanstingaangiftes. Pas na een paar jaar kwam ik er achter dat ik allerlei kortingen misliep. Mijn start als freelancer was daardoor moeilijker dan eigenlijk nodig was. Ik heb mijn administratie toen ondergebracht bij een goede accountant die de schade met terugwerkende kracht heeft kunnen herstellen. Nederland is nog steeds geen land dat freelancers en andere zelfstandigen erg gunstig gezind is. Ik kan dus iedereen aanraden die voor zichzelf begint: ga in zee met een goede accountant of boekhouder. Het bespaart je veel geld. En tijd. Het is iets dat ik veel eerder had moeten doen.’